Tối nào con cũng ngồi vào bàn học đến khuya, sách vở kín chữ, vậy mà bài kiểm tra vẫn chỉ năm, sáu điểm. Học nhiều mà điểm vẫn thấp là nỗi lo của rất nhiều cha mẹ, nhất là khi kỳ kiểm tra giữa học kỳ I đang tới gần. Phản xạ đầu tiên thường là bắt con học thêm giờ, hoặc cho đi học thêm lớp nữa.
Nhưng nếu thời gian học chưa đổ vào đúng chỗ, thêm giờ học chỉ làm con mệt hơn, còn điểm số thì vẫn đứng yên. Trước khi tăng giờ học, cha mẹ cần biết điểm của con đang rơi ở đâu.
Bài viết này giúp cha mẹ hiểu vì sao học nhiều chưa chắc đã ra điểm, bốn chỗ điểm hay bị rơi, cách đọc bài kiểm tra cùng con để tìm ra đúng chỗ đó, điểm giữa kỳ quan trọng đến mức nào, và cách đổi cách học thay vì tăng giờ học.
Học nhiều mà điểm vẫn thấp: thường không phải do con lười
Khi con ngồi vào bàn ba tiếng, cha mẹ thấy con học ba tiếng. Nhưng trong ba tiếng đó con làm gì mới là điều quyết định điểm số.
Rất nhiều học sinh học bằng cách đọc lại vở, chép lại bài, tô màu những dòng quan trọng. Những cách này tốn nhiều thời gian và cho con cảm giác đã thuộc, vì đọc lại thấy quen. Nhưng quen mắt không có nghĩa là nhớ được. Vào phòng thi, không còn trang vở trước mặt, con mới phát hiện mình không tự nhớ ra được.
Các nghiên cứu về cách học trong tâm lý học giáo dục đã nhiều lần cho thấy: tự nhớ lại kiến thức mà không nhìn vở (tự hỏi, tự làm bài, tự giải thích) giúp nhớ lâu hơn hẳn so với đọc lại cùng một lượng thời gian. Nói cách khác, con không thiếu chăm chỉ. Con đang dùng phần lớn thời gian cho những cách học ít hiệu quả.
Ngoài cách học, còn vài lý do khác khiến điểm không lên dù con học nhiều. Mỗi lý do cần một cách sửa riêng, nên việc đầu tiên là tìm xem con thuộc trường hợp nào.
Bốn chỗ điểm bị rơi dù con đã học nhiều
Chưa nhớ chắc: học rồi nhưng không tự nhớ ra được
Con làm sai hoặc bỏ trống những câu hỏi kiến thức cơ bản: định nghĩa, công thức, quy tắc, từ vựng. Khi cha mẹ hỏi, con nói “con học rồi mà”. Đây thường là hậu quả của việc đọc lại thay vì tự nhớ lại, hoặc học dồn một lần vào tối hôm trước.
Chưa vận dụng được: hiểu bài nhưng gặp dạng lạ là bí
Con làm được bài giống ví dụ trên lớp, nhưng đề đổi cách hỏi một chút là không biết bắt đầu từ đâu. Con thuộc lý thuyết mà chưa được luyện cách dùng nó. Môn Vật lý là ví dụ điển hình, như đã phân tích trong bài Học thuộc công thức Vật lý mà vẫn không làm được bài.
Sai khi làm bài: biết làm nhưng vẫn mất điểm
Con biết cách làm nhưng tính nhầm, chép sai số, đọc sót yêu cầu của đề, hoặc không kịp làm hết bài. Lỗi kiểu này dễ bị coi là “ẩu”, nhưng thực ra là con chưa được rèn kỹ năng làm bài: đọc đề kỹ, phân bổ thời gian, kiểm tra lại trước khi nộp.
Hổng nền từ lớp dưới: bài mới dựa trên phần con chưa vững
Con học bài mới rất chăm nhưng không theo kịp, vì bài mới dựa trên kiến thức của năm trước mà con chưa nắm chắc. Học thêm giờ cho bài mới không giải quyết được, vì chỗ hổng nằm ở phía sau. Cha mẹ có thể tham khảo các dấu hiệu trong bài Dấu hiệu con mất gốc Toán mà con hay giấu cha mẹ.
| Dấu hiệu trên bài kiểm tra | Điểm rơi ở đâu | Nên sửa bằng cách |
|---|---|---|
| Sai hoặc bỏ trống câu hỏi kiến thức cơ bản | Chưa nhớ chắc | Tự nhớ lại, tự đố, học rải nhiều ngày |
| Làm được bài quen, bí ở bài đổi cách hỏi | Chưa vận dụng được | Luyện thêm dạng khác nhau, tự giải thích vì sao làm vậy |
| Cách làm đúng nhưng kết quả sai, bỏ dở cuối bài | Sai khi làm bài | Luyện đề có bấm giờ, tập đọc đề và kiểm tra lại |
| Sai cả những bước lẽ ra đã học từ năm trước | Hổng nền lớp dưới | Tìm và vá đúng phần nền đó song song với bài mới |
Đọc bài kiểm tra cùng con: 20 phút biết điểm rơi ở đâu
Bài kiểm tra con mang về là thứ dữ liệu quý nhất cha mẹ có. Cha mẹ không cần giỏi môn đó vẫn làm được, chỉ cần bài kiểm tra đã chấm và đáp án hoặc lời sửa của thầy cô.
Bước 1. Chọn một bài kiểm tra gần đây con bị điểm thấp. Ngồi cùng con lúc cả hai đều thoải mái, không phải ngay sau khi vừa biết điểm.
Bước 2. Đi qua từng câu con bị trừ điểm. Hỏi con: “Câu này con sai vì sao?”. Để con tự nói trước, cha mẹ chỉ nghe.
Bước 3. Xếp mỗi câu vào một trong bốn nhóm ở bảng trên: chưa nhớ, chưa vận dụng, sai khi làm bài, hay hổng nền lớp dưới. Nếu con không chắc, hỏi thêm: “Bây giờ không nhìn vở, con làm lại câu này được không?”. Làm lại được ngay thường là sai khi làm bài. Không làm được thì là chưa nhớ hoặc chưa vận dụng.
Bước 4. Cộng số điểm bị mất theo từng nhóm. Nhóm nào mất nhiều điểm nhất là chỗ cần sửa trước.
Làm như vậy với hai, ba bài kiểm tra, cha mẹ thường thấy một nhóm lặp đi lặp lại. Đó mới là lý do thật sự khiến con học nhiều mà điểm không lên. Điều quan trọng là cả buổi nói chuyện nhằm tìm chỗ cần sửa, không phải để trách con.
Điểm giữa kỳ thấp có đáng lo không?
Theo Thông tư 22/2021 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về đánh giá học sinh THCS và THPT, điểm trung bình môn học kỳ được tính từ ba loại điểm: các bài đánh giá thường xuyên tính hệ số 1, bài giữa kỳ hệ số 2, bài cuối kỳ hệ số 3.
Ví dụ một môn có bốn bài thường xuyên được 7, 8, 7, 8 điểm, bài giữa kỳ chỉ được 5 điểm:
| Trường hợp | Cách tính | Điểm trung bình môn học kỳ |
|---|---|---|
| Cuối kỳ vẫn 5 điểm | (7 + 8 + 7 + 8 + 5 × 2 + 5 × 3) : 9 | Khoảng 6,1 |
| Cuối kỳ lên 8 điểm | (7 + 8 + 7 + 8 + 5 × 2 + 8 × 3) : 9 | Khoảng 7,1 |
Nghĩa là một bài giữa kỳ thấp chưa quyết định cả học kỳ. Bài cuối kỳ còn nặng hơn, và từ giữa kỳ đến cuối kỳ con vẫn còn vài tuần để sửa. Cha mẹ không cần hoảng, nhưng cũng không nên bỏ qua: bài giữa kỳ là dịp tốt nhất để biết con đang mất điểm ở đâu, trước khi bước vào bài kiểm tra quan trọng hơn.
Đổi cách học thay vì tăng giờ học
Khi đã biết điểm rơi ở nhóm nào, cha mẹ có thể giúp con sắp xếp lại thời gian học. Tổng thời gian không cần tăng, chỉ cần dùng khác đi.
Đóng vở lại rồi tự nhớ. Học xong một phần, con gấp vở lại, viết ra hoặc nói lại những gì vừa học. Phần nào không nhớ ra được thì mở vở xem lại đúng phần đó. Cha mẹ có thể giúp bằng cách đố con vài câu, không cần biết đáp án, chỉ cần so với vở.
Học rải nhiều ngày thay vì dồn một tối. Mỗi ngày ôn lại một ít bài cũ, xen với bài mới. Học dồn tối trước ngày kiểm tra có thể giúp nhớ tạm, nhưng quên rất nhanh và không đủ cho bài cuối kỳ.
Làm lại bài sai sau vài ngày. Không nhìn lời giải, làm lại từ đầu. Làm được là đã sửa xong. Vẫn vướng đúng chỗ cũ thì đó là phần cần luyện thêm.
Luyện làm bài có bấm giờ. Nếu con hay mất điểm vì sai khi làm bài, thỉnh thoảng cho con làm một đề ngắn có bấm giờ như trong phòng thi, tập đọc kỹ đề và chừa vài phút cuối để kiểm tra lại.
Giữ giấc ngủ. Thức khuya học thêm một tiếng mà mất ngủ thường không đáng. Ngủ đủ giúp con nhớ những gì đã học trong ngày và tỉnh táo hơn khi làm bài.
Ba điều cha mẹ nên tránh khi con học nhiều mà điểm thấp
Cho con học thêm nhiều lớp hơn ngay lập tức. Nếu điểm rơi vì cách học hay vì sai khi làm bài, thêm lớp chỉ làm con mệt thêm và bớt thời gian tự học, tự làm lại bài sai.
Chỉ nhìn con số tổng. Hai bài cùng 5 điểm có thể do hai lý do hoàn toàn khác nhau. Nhìn vào từng câu mất điểm mới biết phải sửa gì.
So sánh con với bạn. Con đã học rất nhiều mà vẫn điểm thấp thì đã đủ nản rồi. So sánh chỉ khiến con nghĩ mình kém, dễ buông môn đó, trong khi vấn đề có thể chỉ nằm ở cách học.
Khi nào con cần thêm người hỗ trợ bên ngoài
Tự điều chỉnh ở nhà là điều nên thử trước, nhưng có những trường hợp nên tìm thêm người hỗ trợ chuyên môn:
Đọc bài kiểm tra cùng con thấy điểm rơi chủ yếu do hổng nền từ lớp dưới, và cha mẹ không đủ chuyên môn để giúp con vá lại.
Con đã đổi cách học vài tuần mà điểm vẫn không nhúc nhích, hoặc con mất điểm ở nhiều nhóm cùng lúc.
Con bắt đầu nản, sợ kiểm tra, né những môn mình điểm thấp.
Con sắp bước vào năm cuối cấp, thời gian đến kỳ thi chuyển cấp không còn nhiều.
Nếu chọn nơi học thêm hoặc gia sư, cha mẹ nên hỏi: thầy cô có xem bài kiểm tra của con để tìm chỗ con mất điểm không, hay chỉ cho thêm bài tập và dạy tiếp bài mới?
Câu hỏi thường gặp
Kiểm tra giữa kỳ tính hệ số mấy?
Theo Thông tư 22/2021, điểm kiểm tra giữa kỳ tính hệ số 2, điểm cuối kỳ hệ số 3, các bài đánh giá thường xuyên hệ số 1. Cách tính cụ thể có ví dụ ở mục Điểm giữa kỳ thấp có đáng lo không trong bài này.
Điểm kiểm tra giữa kỳ thấp có sao không?
Một bài giữa kỳ thấp chưa quyết định cả học kỳ, vì bài cuối kỳ còn nặng hơn. Điều đáng lo là không tìm ra vì sao con thấp điểm, để bài cuối kỳ lặp lại đúng những lỗi đó.
Có nên cho con học thêm nhiều hơn khi điểm thấp không?
Chỉ nên khi đã biết con thiếu ở đâu và nơi học thêm đó sửa đúng chỗ thiếu. Nếu con mất điểm vì cách học hay vì sai khi làm bài, thêm giờ học thường không cải thiện được bao nhiêu.
Con thức khuya học bài có tốt không?
Thỉnh thoảng thì không sao, nhưng thức khuya thường xuyên khiến con mệt, khó tập trung trên lớp và nhớ kém hơn. Học ít hơn mà đúng cách và ngủ đủ thường hiệu quả hơn.
Mỗi ngày con nên học ở nhà bao lâu?
Không có con số chung cho mọi học sinh. Đều đặn và học đúng cách quan trọng hơn số giờ ngồi bàn. Cha mẹ nên để ý xem trong thời gian đó con làm gì, hơn là đếm con ngồi bao lâu.
Học nhiều mà điểm vẫn thấp thường không phải do con lười hay kém. Điểm có thể rơi vì con chưa nhớ chắc, chưa vận dụng được, sai khi làm bài, hoặc hổng nền từ lớp dưới. Mỗi chỗ cần một cách sửa riêng, và bài kiểm tra con mang về chính là nơi cho cha mẹ biết cần sửa chỗ nào.
Còn cha mẹ, trong bài kiểm tra gần nhất của con, những câu bị trừ điểm là câu con không biết làm, hay câu con biết làm mà vẫn sai?