Con yếu tiếng Anh, cha mẹ muốn giúp con học lại thì vướng ngay một câu hỏi: nên cho con học ngữ pháp trước hay từ vựng trước? Tìm trên mạng, cha mẹ sẽ gặp mỗi nơi một câu trả lời: nơi bảo phải học phát âm trước, nơi bảo từ vựng là nền, nơi lại khẳng định không vững ngữ pháp thì học gì cũng hổng. Nghe nơi nào cũng có lý, nhưng áp vào con mình thì không biết chọn cách nào.
Lý do là phần lớn các lộ trình đó được viết cho người lớn học giao tiếp hoặc luyện thi chứng chỉ. Con đang học phổ thông thì khác: con đã học tiếng Anh nhiều năm trên lớp, và điều con cần trước mắt là theo kịp bài học, làm được bài kiểm tra. Với con, “mất gốc” hiếm khi là mất hết. Thường con chỉ hổng một tầng nào đó, và tầng đó ở mỗi con lại khác nhau.
Vì vậy câu trả lời thật cho câu hỏi “ngữ pháp trước hay từ vựng trước” là: tùy con đang hổng ở tầng nào. Bài viết này giúp cha mẹ phân biệt các kiểu hổng tiếng Anh thường gặp ở học sinh, cách kiểm tra nhanh tại nhà trong khoảng 15 phút, và nên ưu tiên phần nào cho từng trường hợp.
Vì sao cùng là “mất gốc tiếng Anh” mà mỗi con thiếu một thứ khác nhau
Kiểu 1: thiếu từ vựng, đọc câu không hiểu vì không biết nghĩa
Con nhìn một câu tiếng Anh ngắn và dừng lại vì có hai, ba từ không biết nghĩa. Con có thể nhớ công thức các thì khá tốt, nhưng đề bài, bài đọc hay câu hỏi trắc nghiệm đều khó vì không hiểu từ. Dấu hiệu dễ thấy: khi được cho nghĩa các từ lạ, con hiểu câu khá nhanh.
Kiểu 2: hổng ngữ pháp nền, biết nghĩa từng từ nhưng ghép câu sai
Con biết nghĩa gần hết các từ trong câu, nhưng không hiểu câu đang nói ai làm gì, vào lúc nào. Khi viết, con ghép từ theo thứ tự tiếng Việt, chia động từ theo cảm tính, không phân biệt được câu đang ở hiện tại hay quá khứ. Làm bài tập ngữ pháp, con chọn đáp án bằng cách “nghe có vẻ đúng”. Tình trạng này giống mất gốc Toán: thiếu đúng công cụ nền nên học tiếp phần mới không vào, như đã phân tích trong bài Con mất gốc Toán nên bắt đầu từ đâu.
Kiểu 3: học thuộc nhưng chưa dùng được
Đây là kiểu dễ bị hiểu lầm nhất. Con thuộc công thức các thì, làm đúng bài tập giống ví dụ mẫu trong sách, có khi điểm bài tập về nhà vẫn ổn. Nhưng chỉ cần đổi đề một chút, hoặc yêu cầu con tự đặt một câu, con lúng túng. Con không thiếu kiến thức. Con thiếu bước biến kiến thức thành thứ dùng được. Cho con học thêm lý thuyết lúc này gần như không giúp gì.
Bảng phân biệt nhanh
| Dấu hiệu | Thiếu từ vựng | Hổng ngữ pháp nền | Học thuộc chưa dùng được |
|---|---|---|---|
| Đọc một câu ngắn trong sách | Dừng lại vì không biết nghĩa từ | Biết nghĩa từ nhưng hiểu sai ý câu | Hiểu được câu quen, lúng túng với câu lạ |
| Làm bài chia động từ | Làm được nếu hiểu đề | Chọn theo cảm tính, sai nhiều | Đúng bài giống mẫu, sai khi đổi dạng |
| Tự đặt một câu đơn giản | Thiếu từ để đặt câu | Đặt câu sai trật tự, sai thì | Nhớ công thức nhưng không đặt được câu |
| Khi được cho nghĩa các từ lạ | Hiểu ngay | Vẫn chưa hiểu | Hiểu, nhưng vẫn khó tự dùng lại |
| Nên bắt đầu từ | Từ vựng theo bài học trên lớp | Ngữ pháp nền của lớp dưới | Đặt câu, dùng cấu trúc trong ngữ cảnh |
Nhiều con có cả hai kiểu cùng lúc. Khi đó nên xử lý kiểu nặng hơn trước, kiểu còn lại đi kèm.
Kiểm tra nhanh tại nhà: con đang hổng tiếng Anh ở tầng nào
Cha mẹ không cần giỏi tiếng Anh vẫn làm được bốn bước sau, mất khoảng 15 phút.
Bước 1. Mở sách giáo khoa tiếng Anh của con, chọn một đoạn đọc ngắn ở bài con đã học trên lớp, khoảng năm đến bảy câu.
Bước 2. Nhờ con gạch chân những từ con không biết nghĩa. Nếu gần như câu nào cũng có vài từ bị gạch, con nghiêng về kiểu thiếu từ vựng.
Bước 3. Cho con nghĩa của những từ vừa gạch (tra từ điển hoặc xem phần từ mới trong sách), rồi hỏi con bằng tiếng Việt: “Câu này nói ai làm gì, vào lúc nào?”. Cha mẹ có thể đối chiếu với bản dịch từ ứng dụng dịch. Nếu đã có đủ nghĩa từ mà con vẫn hiểu sai ý câu, con nghiêng về kiểu hổng ngữ pháp nền.
Bước 4. Đọc cho con ba câu tiếng Việt thật đơn giản về chính con, ví dụ “Hôm qua con đi học bằng xe đạp”, và nhờ con nói hoặc viết lại bằng tiếng Anh. Nếu con đọc thuộc được công thức thì quá khứ nhưng không tự đặt được câu, con nghiêng về kiểu học thuộc chưa dùng được.
Vậy nên học ngữ pháp trước hay từ vựng trước?
Con thiếu từ vựng: bắt đầu từ từ vựng, nhưng là từ vựng của chính bài học trên lớp. Không cần cho con học những danh sách hàng nghìn từ rời rạc. Hãy lấy từ mới của bài đang học và một, hai bài trước đó, học kèm câu ví dụ và cách đọc. Hiểu được bài trên lớp sẽ giúp con lấy lại tự tin nhanh hơn bất kỳ danh sách từ nào.
Con hổng ngữ pháp nền: bắt đầu từ ngữ pháp, và phải quay lại đúng chỗ bắt đầu hổng. Thường là trật tự câu cơ bản và các thì đầu tiên con học ở lớp dưới. Lấy lại từng điểm theo thứ tự đã học, mỗi điểm gắn với vài câu đơn giản, trước khi quay lên phần ngữ pháp của lớp hiện tại.
Con học thuộc chưa dùng được: không học thêm lý thuyết, chuyển sang dùng. Với mỗi cấu trúc đã biết, cho con tự đặt ba đến năm câu về chính cuộc sống của con: đi học, bạn bè, món ăn yêu thích. Câu càng gần với con, con càng nhớ lâu và dùng được.
Còn phát âm thì sao? Với học sinh phổ thông, không nhất thiết phải học xong cả bảng phiên âm rồi mới học từ. Cách dễ theo hơn là học cách đọc cùng lúc với mỗi từ mới, nghe lại từ đó trong bài nghe của sách, và đọc to bài khóa. Phát âm đúng cũng giúp con nhớ từ lâu hơn.
Năm cách lấy lại gốc tiếng Anh cho học sinh phổ thông
Bám bài trên lớp, vá phần nền liên quan. Mỗi khi gặp một phần con không hiểu trong bài hiện tại, quay lại đúng kiến thức lớp dưới mà phần đó cần. Cách này vừa lấy lại gốc vừa không bỏ lỡ bài đang học.
Học từ theo cụm và câu, ôn lại cách quãng. Học “go to school by bike” dễ nhớ và dễ dùng hơn học rời từng từ. Ôn lại từ cũ sau một ngày, vài ngày rồi một tuần giúp con nhớ lâu hơn nhiều so với học dồn một lần.
Mỗi điểm ngữ pháp đi kèm câu tự đặt. Học xong một cấu trúc, con tự đặt vài câu của riêng mình, rồi mới làm bài tập trong sách. Bài tập lúc đó trở thành bước kiểm tra, không phải bước học thuộc.
Nghe và đọc to mỗi ngày một ít. Mười, mười lăm phút nghe lại bài nghe trong sách và đọc to bài khóa đã học hiệu quả hơn một buổi dài mỗi tuần. Cái con cần là đều đặn.
Làm lại bài kiểm tra cũ và phân loại lỗi sai. Cùng con xem lại bài kiểm tra, đánh dấu mỗi lỗi thuộc loại nào: không biết từ, sai ngữ pháp, hay đọc đề chưa kỹ. Sau vài bài, cha mẹ và con sẽ thấy rõ tầng nào cần tập trung.
Ba sai lầm phổ biến khi cho con lấy lại gốc tiếng Anh
Cho con học ứng dụng từ vựng hay khóa học giao tiếp không liên quan gì tới bài trên lớp. Con có thể học được nhiều từ, nhưng bài kiểm tra trên lớp vẫn không khá hơn vì hai thứ đi hai hướng khác nhau.
Bắt con học lại toàn bộ ngữ pháp từ đầu theo sách dành cho người lớn. Con mất nhiều tháng cho những phần đã biết, trong khi phần thật sự hổng lại không được xử lý kỹ, và con nhanh chán.
Cho con học trước chương trình lớp trên khi phần nền còn hổng, với hy vọng “đi trước để theo kịp”. Kiến thức mới xây trên nền hổng sẽ không vững, và con càng dễ nghĩ mình không có năng khiếu tiếng Anh.
Khi nào con cần thêm người hỗ trợ bên ngoài
Tự lấy lại gốc ở nhà là điều nên thử trước, nhưng có những trường hợp nên tìm thêm người hỗ trợ chuyên môn:
Con hổng ngữ pháp nền từ nhiều lớp trước, cha mẹ không đủ thời gian hoặc không tự tin để giảng lại từng điểm.
Con đã học thêm một thời gian nhưng điểm trên lớp không đổi, vì cách học cũ không đúng với tầng con đang thiếu.
Con bắt đầu sợ và né môn tiếng Anh, mỗi lần làm bài là căng thẳng, cần một môi trường học có người theo sát và động viên thường xuyên hơn.
Nếu chọn nơi học thêm hoặc gia sư, cha mẹ nên hỏi: trước khi xếp lớp, thầy cô có tìm hiểu con đang hổng ở tầng nào không, hay chỉ xếp theo lớp và tuổi? Sau vài buổi, thầy cô có nói được cụ thể con đang tiến bộ ở phần nào không?
Câu hỏi thường gặp
Con học cấp 2 mà mất gốc tiếng Anh thì có lấy lại được không?
Được, nếu xác định đúng con đang hổng ở tầng nào và vá đúng chỗ đó. Phần lớn học sinh cấp 2 không mất hết mà chỉ hổng một vài phần nền, nên việc lấy lại thường nhanh hơn cha mẹ nghĩ.
Mất gốc tiếng Anh thì học bao lâu mới theo kịp lớp?
Không có con số chung cho mọi con. Thời gian phụ thuộc vào con hổng từ lớp nào, hổng tầng nào và việc học có đều đặn không. Cha mẹ nên nhìn vào tiến bộ trong các bài kiểm tra trên lớp sau vài tuần, thay vì chờ một mốc thời gian cố định.
Con mất gốc tiếng Anh nên học ngữ pháp hay từ vựng trước?
Tùy con thiếu gì. Con không hiểu câu vì không biết nghĩa từ thì học từ vựng trước. Con biết nghĩa từ nhưng ghép câu sai thì học ngữ pháp nền trước. Con thuộc lý thuyết mà không dùng được thì chuyển sang luyện đặt câu.
Có nên cho con học ứng dụng tiếng Anh trên điện thoại không?
Có thể dùng để luyện thêm từ vựng và nghe, nhưng nên chọn nội dung gần với bài học trên lớp và giới hạn thời gian. Ứng dụng khó thay được việc vá đúng phần ngữ pháp nền con đang hổng.
Có cần học hết bảng phiên âm trước khi học từ vựng không?
Với học sinh phổ thông thì không bắt buộc. Học cách đọc cùng lúc với mỗi từ mới và đọc to bài khóa thường dễ duy trì hơn là dành riêng nhiều tuần chỉ để học bảng phiên âm.
Mất gốc tiếng Anh ở học sinh hiếm khi là mất hết. Có con thiếu từ vựng, có con hổng ngữ pháp nền, có con thuộc lý thuyết nhưng chưa dùng được. Ba trường hợp này cần ba cách bắt đầu khác nhau, dù bề ngoài đều giống nhau là “con học tiếng Anh kém”.
Vì vậy, trước khi chọn học ngữ pháp hay từ vựng, việc quan trọng nhất là biết con đang hổng ở tầng nào.
Còn cha mẹ, lần gần nhất con làm sai một câu tiếng Anh, đó là vì con không biết nghĩa từ, hay vì con biết từ mà chưa ghép được thành câu?